Ni'owuru

Ni'owuru no töi nagole mbawi ni'asioni, nitataba aganau ba lafamawa ba harimbale ma zui labe'e tobali famu'a ömö ba niha. La'öli ni'owuru simane niha tobali ndriwo gö. Ba börö me lö nahia wangirö'ö ara nagole (li Indonesia: kulkas), same'e lö alio obou ia, andrö wa la'asioni nagole da'a ena'ö fataha mato ha'uga ngaluo. Bahiza silötolalö murino ia ba wa'alio fatua lö obou ia. Börö da'ö fagölö ira nagole ni'asoini na laŵaö niha ni'owuru. Heŵa'ae lö to'ölö ia itaria so niha sangoguna'ö ni'owuru ba wamalua faosatö hada. Bahiza ha ŵaraö da'a. Ba nahia bö'ö ba Danö Niha fatutu ba niha na la'oguna'ö ni'owuru ba waosatö hada. Ba halöŵö simanö, silötolalö lafahö mbawi.

Lala wangehaogö

Ba wangehaogö ni'owuru so ngenoli nifalua, ya'ia da'ö:

• Si'oföna mufili mbawi satabö si no ebua, silö'ölö'önia mato tölu alisi lumalö miyaŵa.
• Na no mufili mbawi satabö ba lafesu gahe la'ohe baulu moroi ba mba'o, awena lafahö galogo, ba labaloi wa'atelawo ofeta mate.
• Na no mate ba fatua lö mu'ohe ba naha wangeheta bu ba si'oföna lasasai enaö ehao ba ombuyu guli mbawi.
• So dombua lala wangeheta bu:
  • Nitöwö mbu. Meföna la'oguna'ö razi ma förögi nihaogö wangatarö'ö. Abölö fataha ni'owuru nitöwö bu, lö alio obou ia moroi na nibo'aö go'oisö faoma idanö saukhu.
  • Nibo'aö o'oisö, ya'ia na landrohu-ndrohugö wohawui idanö saukhu sifao ba wango'oi irugi aheta mbu sifao wilo-wilo/go'oisö. Lala da'e abölö ehao moroi ba nitöwö, me tola toröi duhe mbu na nitöwö. Ha ya'i lö fataha ba rumbi/alio obou.
• Na no laheta mbu, awena la'ohe banaha wanatawi, la'igise-ise'ö wogogoi enaö teboloso wa'afalemba khönia nasio.
• Na no mutatawi ba lafadoro wombayoini asio sino muhama irugi fagölö fefu tebayoini asio.
• Awena mutulo ba wali'era, lafasusu mbalö ma lafahie sambu-sambua nahia teföfögö, so zi sambua hie (± 1 kg), ba so göi zi matonga hie (± ½ kg).
• Na no la asioni ba lafa'anö bakha ba rumbi ba la'olohuni mbawa rumbi no mege faoma mowa wino si no lakuba uli ba lahaogö wamöbö.
• Na no irugi tölu ngaluo, ba maulu sa'e wa no isösö nagolenia asio lafotöi ia sa'e "ni'owuru" (tenga bawi sawena mutaba), ba tola sa'e mu'asosoi'ö na labali'ö diwo.

Ni'owuru sasoso si no mube undre

So ha'uga ngawalö lala wangasosoi'ö ni'owuru:

• Nitunu ma nifaga. Fatua lö latunu/lafaga ba si'oföna musasai enaö aheta nasio soya, ba tola göi murinogö ba zi lö ara ha alidifaö, awena latunu/lafaga ba dete mbo geu ma bo zole irugi asoso.
• Nirinogö. Si'oföna musasai ena'ö aheta nasio soya, awena larinogö, ba tola göi lafaogö wangami simane baŵa sare, baŵa soyo, ba so göi zame'e undre enaö a'usö zikhalania na no asoso, btn.
• Nisala ba dete mbalanga.
• Btn.