Ae ba nösi

Agama

Moroi ba Wikipedia
Simbol zi tölu agama fondrege sebua samaduhu'ö Aberahamo tobali ama zamati khöra: Kristen, Islam ba Yahudi

Agama no lala wangera-ngera sambua gangowuloa niha sanguma'ö wa so samösa (ma mato hadauga) Zokhö, samatörö fa'auri niha ba gulidanö. Fefu agama sanema wa ha samösa Zokhö samatörö fa'auri niha tefaböbö ba ngawalö agama nifotöi monoteis. Fefu agama sanema wa ato Zokhö samatörö fa'auri niha tefaböbö ba agama nifotöi politeis, ba fefu agama sanema wa ero nahia so zamatörö ya'ia tefaböbö ba ngawalö agama nifotöi animis. Baero da'ö so göi niha si lö faduhu tödö khö samösa Zokhö samatörö ulidanö, bahiza ha khö samösa Zomböi, somböi ulidanö, bahiza me no iwöwöi gulidanö lö sa'ae ibe'e tödönia hewisa wa'auri niha ba gulidanö. Ngawalö agama sanema lala wangera-ngera simane tefaböbö ba agama nifotöi deis ma deisme.

So tölu agama si tefaböbö ba ngawalö agama nifotöi monoteis, ya'ia da'ö agama Yahudi, Niha Keriso (Gereja Katolik, Protestan, btn.) ba Islam. Niha samati ba agama si tölu andre faduhu dödöra wa so samösa Lowalangi ma gofu hadia döinia ba ngawalö li misa (li Ibrani: Yahweh, li Arab: Allah, li Niha: Lowalangi).

Duma-dumania faduhu dödö Niha Keriso wa Yesu Keriso, ono Lowalangi samösa, zamakhoi ba samatörö fa'aurira ba wa khönia latandrösaigö ngawalö wangandrö ba fanuno. Andrö wa la'o'ö goi-goi moroi khönia ba lö aetu lalau wangandrö ba fanunö ba wamolakhömi ya'ia. No so oya gereja ba gotalua ndra Niha Keriso. Gereja fondrege ebua ya'ia Gereja Katolik, Gereja Ortodoks, Gereja Lutheran, Gereja Anglikan, ba oya gereja sigide-ide ba zi sagörö ulidanö si tefaböbö bakha ba Gereja Protestan.

Simanö göi ndra niha Islam, situmbu moroi ba agama Yahudi ba Niha Keriso. Faduhu dödöra wa samatörö fa'aurira no Lowalangi si ha samösa nifotöi Allah.

Bakha ba agama Hindu faduhu dödö niha wa oya Lowalangi samatörö fa'auri niha. Lafotöi ngawalö Lowalangi andre ba li Indonesia "dewa" ba "dewi". Bakha ba agama Budha lö Lowalangi. Samatörö fa'auri niha ya'ia famahaö Budha samösa. Bakha ba ngawalö agama nifotöi animis, lö khöra Lowalangi simane Lowalangi ndra Niha Keriso, bahiza faduhu dödöra wa ero nahia so zamatörö ya'ia (so zabölö khönia). So zabölö sanaro ungo nidanö, sanaro eu sebua, sanaro kara sebua, btn. Andrö wa fondrege lahörögö ena'ö böi lasawö zitebai na mofanö ba tebua ira. Da'a agama si no tohöna so ba Danö Niha meföna fatua lö tohare Islam ba ngaotu ndröfia si-18 ba agama Niha keriso ba ndröfia si-19.

So öfa agama segebua ba Indonesia: Islam, Niha Keriso, Hindu, ba Buddha. Bakha ba agama Niha Keriso so dombua gereja: Gereja Katolik ba Gereja Protestan (oya ngawalö gereja sigide-ide khönia). So önö agama resmi nitema'ö wamatörö Indonesia, ya'ia da'ö: Islam, Gereja Protestan, Gereja Katolik, Hindu, Budha, ba Konghucu. Fefu agama bö'ö si no tohöna so ba danö nifotöi Indonesia iada'a fatua lö tohare agama Islam ba agama bö'ö andrö fefu lafotöi lö "resmi" ia ba börö da'ö tebai musura ia ba dokumen resmi wamatörö simane Kartu Tanda Penduduk (KTP).

Ngawalö Agama

[bulö'ö | bulö’ö kode]

Edöna musura

Edöna musura

Tebörögö agama Yahudi moroi khö Gaberahamo. Andrö lafotöi Gaberahamo khöra ama zamati.

Niha Keriso

[bulö'ö | bulö’ö kode]

Tumbu agama Niha Keriso moroi ba agama Yahudi. Tebörögö ia moroi khö Yesu, niforöfa, mate ba maoso moroi ba gotalua zi mate. Latohugö wanuriaigö turiania ira nifahaönia, me muzawili ira ba zi sagörö gölana wamatörö kaisaro Roma ba ginötö andrö. Lö ara aefa mate Yesu, fao göi niha moroi ba soi bö'ö tobali solohi khö Yesu. Furi hö tebörögö lakaoni ira niha ba Antiokia "niha Keriso", eluahnia niha solohi Keriso.

Tumbu agama Islam 700 fakhe aefa mate Yesu. Tebörögö ia ba gotalua ndra niha Keriso si muzawili ba danö nifotöi Suriah, Irak, Iran iada'a. Ira niha Keriso andre latimbagö wa Ono Lowalangi Yesu, faduhu dödöwa wa ha samösa sama'ele'ö ia (nifotöi "gerakan anti-trinitarian" ba li Indonesia). Furi hö me tobali niha Arab samatörö fefu gölana andrö lafa'anö duho wamati khöra samaduhu'ö wa ha samösa Lowalangi, ba tenga Lowalangi Yesu, ha sama'ele'ö. Lasura duho wamati andre ba mbata-bata gödo nifotöi "Dom of the Rock" ba Yerusalem, nifasindro Kalif Abd al-Malik ibn Marwan, samatörö i'otarai 685 irugi 705. Furi hö gödo andre tobali mesjid, me angowuloa andre tobali sambua agama sibohou barö wamatörö ndra niha Arab. Moroi ba da'ö lafa'anö wa samasindro agama Islam no Muhammad ba danö Arabia me ngaotu ndröfia si-7, ba wa itema Alquran nifa'ele'ö Lowalangi samösa.

Ngawalö agama bö'ö

[bulö'ö | bulö’ö kode]

Edöna musura